Op zijn veertigste liet Jeroen De Haene de zekerheid van een job in een familiebedrijf achter zich om opnieuw te gaan studeren. Intussen werkt hij al 13 jaar als palliatief verpleegkundige, een job waarin hij dagelijks geconfronteerd wordt met het nakende einde. “Ik zie mijn werk met mensen die in de laatste fase van hun leven zijn aanbeland niet als een opgave. Ook al deed ik mijn vorige job super graag, vandaag mag ik iets doen wat volledig samenvalt met de persoon die ik ben.”

“Sommige mannen kopen op hun veertigste een Harley-Davidson, maar ik moest vooral terugdenken aan het moment dat ik na mijn middelbaar verpleegkunde wou gaan studeren. Ik heb dat toen uiteindelijk niet gedaan omdat ik daar – we zijn begin de jaren ’90 – als jongen mee werd uitgelachen. Ik was toen niet sterk genoeg om de schampere opmerkingen naast mij neer te leggen. Ik werkte op dat ogenblik al bijna twee decennia in een bedrijf waar houten constructies en meubelen een exclusieve afwerking kregen. Samen met de zaakvoerders was ik met het bedrijf vergroeid. Wat het extra moeilijk maakte was dat bij de zaakvoerder net jongdementie was vastgesteld en de familie op mij rekende om in de zaak te komen. Het was het begin van de moeilijkste periode uit mijn leven.”

“Ik had eerder nog een moment dat ik terugdacht aan mijn genegeerde roeping; toen mijn grootmoeder met darmkanker op een palliatieve eenheid verbleef. Daar zag ik een kant van de zorg die ik niet kende. En zag ik vooral de tijd die verpleegkundigen namen om kwetsbare mensen oprechte aandacht te geven. Toen dacht ik voor het eerst: ik ben iets aan het missen in mijn leven. Uiteindelijk heb ik de sprong gewaagd en ben ik opnieuw gaan studeren.”

Motivatie die van binnen komt

“Omdat ik dat combineerde met de job waar ik, tegen mijn zin, afscheid zou van nemen, was het zonder meer bikkelhard. Te meer omdat ik ook geconfronteerd werd met mijn zwaktes. Ik had het moeilijk om sommige opdrachten af te werken. Uiteindelijk heb ik mij laten testen en bleek dat ik al heel mijn leven aan dyscalculie en dysorthografie lijd. Het verklaarde ook waarom ik vroeger op school vaak moeite had om het tempo bij te houden.”

“Ook nu was het ritme waanzinnig: ’s morgens gaan werken, dan snel de auto in naar de les in Gent, na de les meteen terug om een nachtshift te draaien om ervaring op te doen, en tussendoor nog stages lopen. Drie jaar lang heb ik nauwelijks geweten wat vrijetijd was. Ik ben ervan overtuigd dat het is gelukt omdat mijn motivatie van binnenuit kwam.”

“Tijdens mijn stages is mijn bijzondere interesse voor de geriatrie en de palliatieve zorg duidelijker geworden. Ik heb het moeilijk om te zien hoe mensen vaak een heel actief leven achter de rug hebben, maar daar in de laatste levensfase zelden nog op aangesproken worden. Velen worden in een hoekje geduwd, waardoor het einde vaak schrijnend is. Ik ervaarde ook dat de dood me geen angst inboezemde. Integendeel, ik associeer het vooral met een vorm van vertrouwdheid en rust. Vandaar dat ik ervoor koos om na mij opleiding in de palliatieve afdeling aan de slag te gaan en tijdens mijn eerste jaar in mijn nieuwe job ook nog een specialisatiejaar te volgen.”

Las Vegas

“Bij de intake van een nieuwe patiënt of de overdracht tussen twee shifts worden standaard de klinische feiten overlopen: de pathologie, de leeftijd, de medicatie. Mijn collega’s weten dat dit voor mij niet genoeg is. Ik kan geen goede zorg geven op basis van alléén droge data. Ik wil weten: wie die mens is die voor mij in het bed ligt? Wat heeft hij of zij gedaan in het leven? Het is belangrijk informatie om connectie te zoeken. Als ik connectie kan maken met een patiënt, kan ik hem of haar kalmeren. En als de patiënt rustig wordt, volgt de familie vaak vanzelf. Een opname brengt doorgaans enorm veel emoties met zich mee: woede, stil verdriet, tranen. Naast de zorg voor de patiënt is rust brengen de eerste betrachting. Humor blijkt ook vaak de manier om het ijs te breken. Het haalt de loodzware lading even van de kamer.”

“Mijn grootste voldoening is mensen tot rust te zien komen en te zien hoe ze dankzij eenvoudige acties comfort en vrede vinden met wat hen overkomt. Want het zit hem niet alleen in een doordachte omgang met medicatie en medische zorg maar zeker ook in de minuscule, kleine dingen. Een glas wijn aanbieden, een lekker bad met op de achtergrond de favoriete muziek, hun zintuigen aanspreken met positieve prikkels, lekkere geuren, … Ooit zei iemand mij tijdens het baden: Jeroen, het is alsof ik in Las Vegas zit. Dat soort momenten creëren, is de reden waarom ik dit werk doe.”

“Mijn zorg stopt bovendien niet wanneer iemand uiteindelijk toch sterft. Als je mensen hebt verzorgd, een korte tijd hun leven hebt gedeeld en hebt bijgestaan, dan kan je ook nog dat allerlaatste doen: de lijktooi. De mens terugbrengen naar de persoon die het was voor ziekte en pijn hem of haar getekend heeft. Ik vind dat een ontzettend waardevol ritueel. Een soort van verzet tegen de dood, dat mensen niet herleidt tot het levens-einde maar herinnert aan dat leven zelf.”

Geen voorafname

“De palliatieve afdeling heeft de voorbije jaren aan vertrouwen gewonnen maar is tegelijk voor veel mensen nog steeds onbekend en dus onbemind. Vaak wachten artsen of families zo lang mogelijk om patiënten een transfer naar onze afdeling voor te stellen. Omdat palliatieve zorg gelijkstaat aan: het leven opgeven, hoor ik nog veel te vaak. Daardoor wordt niet alleen de tijd verkort die de patiënt nog heeft om, warm omringd, zonder de pijn, comfortabel te genieten van de laatste weken of dagen, maar het klopt bovendien niet. Palliatieve zorg is geen voorafname op de dood, het is het kwalitatief invullen van de resterende tijd, ook voor de geliefden. Het gebeurt bovendien geregeld dat mensen de afdeling weer verlaten.”

“Hoe dan ook zit mijn dag soms vol van heel uiteenlopende emoties, en die hebben een uitlaatklep nodig, anders hou je dit niet vol. Bij mij is dat bezig zijn met keramiek. Achter de draaischijf zitten, met mijn handen in de klei, is mijn ultieme vorm van decompressie. Op dat moment bestaat de wereld rondom mij even niet meer. Het is de ideale manier om elke dag de energie te vinden om dit werk te doen. En ik wil het graag met veel overtuiging blijven doen. Voor mij geen carrièreswitch meer. Deze job heeft mijn eigen blik op het leven volledig veranderd. Mensen maken zich vaak druk om materiële zaken of grote plannen; ik zie elke dag dat op het eind de ogenschijnlijk banale dingen vaak het meest betekenisvol worden: een zuchtje wind, een mooie zonsondergang, een goede babbel, samen een glas warme chocomelk drinken. Ik ben elke dag dankbaar dat ik daar word aan herinnerd.”