In een maatschappij die geleerd heeft dat weggooien efficiënter is dan hergebruiken, kiest Pieter Malfliet vastberaden om het tij te keren. Als oprichter van Scrap vzw en de Gentse materialenbank Recupcentrale ontpopt hij zich als urban miner, zeg maar: een moderne schatzoeker. Wat in 2019 begon als een bescheiden experiment vanuit een kunstcollectief, is vandaag uitgegroeid tot een bedrijf dat gebruikte bouwmaterialen oogst en verkoopt maar ook opnieuw plaatst. Voor Pieter is het redden van afgedankte bouwmaterialen een roeping waarin kunst, sociaal werk en ondernemerschap samenkomen.
“Verzamelen, sorteren en iets nieuws maken uit wat anderen weggooien zit mij in het bloed. Als kind herinner ik me nog levendig dat ik thuis onder het afdak een soort mini-containerpark had ingericht. Mijn vader en mijn nonkel bouwden ook continu met behulp van recuperatiematerialen. Later studeerde ik af met twee vrij uiteenlopende diploma’s op zak: dat van beeldend kunstenaar en van sociaal werker. Binnen mijn artistieke praktijk bleef het werken met gevonden materialen de rode draad maar tegelijk voelde ik de drang om te ondernemen. Met Recupcentrale ben ik precies op het kruispunt van die drie werelden beland. Dit is de plek waar kunst, sociaal werk en ondernemerschap samenkomen.”
1.500 m²
“In 2019 richtte ik Scrap vzw op waarmee ik bouwmaterialen wilde redden van de afvalberg om ze vervolgens een tweede leven te kunnen geven. Samen met een paar vrijwillige gelijkgezinden begonnen we heel klein, via een tijdelijke invulling in een leegstaand pand van amper een paar tientallen vierkante meters. In het begin richtten we ons vooral op onze eigen artistieke biotoop en het netwerk van makers rondom ons. We merkten echter al snel dat de bouwsector zelf ook vragende partij was en dat er zowel aan de aanbod- als aan de vraagzijde veel begon te bewegen. Aangezien nieuwe bouwmaterialen gigantisch duur zijn geworden en de circulaire filosofie steeds meer in wetten wordt vastgelegd, hadden initiatieven als die van ons steeds meer succes.”
“Ondertussen zijn we al vier keer verhuisd naar plekken waar we meer opslagcapaciteit hebben. Vandaag werken we op een site van zo’n 1.500 vierkante meter en zijn we voornamelijk beginnen focussen op afwerkingsmaterialen. Ons werk is ontzettend divers. Wanneer een bouwheer of slopersfirma ons contacteert voor een renovatie of afbraak – en dat gaat van particuliere woningen tot ziekenhuizen en scholen tot overheidsgebouwen – gaan we eerst op prospectie. We maken een inventaris van alles wat herbruikbaar is: meubilair, tegels, keukens, sanitair, hout, verlichting. We delen de beelden in onze WhatsApp-groep met meer dan 800 leden om af te toetsen waar vraag naar is. Vervolgens ontmantelen we de materialen en transporteren we de spullen naar onze winkel, of we plaatsen ze rechtstreeks bij klanten met onze eigen plaatsingsdienst.”
Niet enkel de ‘cherries’
“Ons model is vergelijkbaar met dat van een kringloopwinkel. Veel materialen krijgen we via donaties of via een ruilovereenkomst: wij leveren de manuren om zorgvuldig te demonteren, en in ruil bespaart de bouwheer op afvalkosten en manuren terwijl wij de grondstoffen meekrijgen. Het geeft enorm veel voldoening als we aan het einde van het jaar de balans opmaken en zien hoeveel ton materiaal we effectief van de afvalcontainer hebben gered.
Maar het gaat om meer dan cijfers alleen. We kiezen er bewust voor om niet enkel de cherries eruit te pikken, zoals duur designmeubilair. We willen ook materialen met minder marge zoals isolatie, binnendeuren of standaard sanitair circulair maken. We proberen onze prijzen rond de helft van de nieuwprijs te houden, zodat duurzaam bouwen democratisch en toegankelijk blijft voor iedereen. Het idee dat we mensen concreet helpen door bouwen goedkoper te maken en tegelijk meehelpen de maatschappij een spiegel voorhouden over hoe we met grondstoffen omgaan, is mijn grootste drijfveer.”
Grenzeloze passie (en een valkuil)
“Maar laat me eerlijk zijn: dit levenswerk vreet soms energie. Zeker in het begin was het een zware zoektocht. Ik werkte halftijds elders om dit initiatief in mijn vrije uren van de grond te krijgen. De grens tussen werk en privé vervaagt ontzettend snel als je van je passie je beroep maakt. Mijn werkdagen beginnen vaak om acht uur ‘s morgens en stoppen pas om negen of tien uur ‘s avonds. Zeker in de zomer, als het lang licht blijft, blijf ik maar doorgaan. En als ik dan eindelijk thuis ben, wacht de administratie en de planning. De beginjaren brachten daarom ook veel twijfels met zich mee. Is dit wel leefbaar? Gaan we dit ooit financieel en organisatorisch van de grond krijgen? Die onzekerheid, gecombineerd met de fysieke en mentale druk, was zwaar.
Ondertussen zijn de twijfels verdwenen. We vormen vandaag een hecht team van vijf mensen, ondersteund door een fantastische groep vrijwilligers. Het voelt nu als een stevig fundament dat staat als een huis.”
“Mijn grootste persoonlijke uitdaging voor de toekomst is de balans bewaren tussen werk en privé, en zorgen dat ik bijvoorbeeld nog tijd genoeg heb voor mijn artistieke ambities. Het kruispunt van duurzaamheid, economie en kunst geeft mij geweldig veel energie en valt precies samen met wie ik ben.”
