Belandde je in het leven elders dan je waar je je voorstelde? Hoe zagen de wendingen op je pad eruit? Wat bleef doorheen je verrassende of zelfs onlogische keuzes toch onbewust de leidraad? En wat zien professionele kameleons uiteindelijk als hun levenswerk? Onze nieuwe vraagstaart spit het brein uit van telkens weer een andere markante zigzagger.
Gaea Schoeters (1976) is met bestsellers als Trofee (2020) en Het Geschenk (2025) bezig aan een steile opgang in binnen- en buitenland. Met tien boeken en literaire prijzen op haar naam mag ze zich intussen een ‘gevierd’ auteur noemen. Maar denk bij haar schrijverschap niet aan een Jeroen Brouwers in een Zutendaalse boshut.
Een gezin met leerkrachten als ouders waar een wetenschappelijke richting voor de hand ligt, , Latijn-Wiskunde op school. De Studio Herman Teirlinck of een studie psychologie worden thuis op een njet onthaald, een tolkenopleiding is een optie. In Antwerpen dan wel, waar ook een levendige queerscene lonkt.
De studie scherpt taalgevoel aan. Er volgt een behoorlijk diepe duik in de menselijke conditie als journalist en reporter voor reality TV-programma’s. Naast rauwe verhalen en filmisch denken, hecht zich een laag methodologie vast aan een zich ontwikkelend schrijverschap. Scenarioschrijven voor TV-productiehuizen brengt inzichten over dialoog, dramaturgie en spanningsbogen.
Libretto’s – teksten voor opera – schrijven, betekent de artiesteningang naar de klassieke muziek. Het wordt een late, maar typisch even heftige liefdesrelatie als de andere. Fascinatie voor Japanse krijgskunst typeert een bedachtzame evenwichtskunstenaar die omstandigheden met een doordachte ippon naar eigen hand weet te zetten.
Een epische tocht op de motor doorheen West-Azië is een ander kantelpunt. Ruige bestemmingen als Noord-Pakistan blijven te pas en te onpas trekken. Ook daaraan herken je de nieuwsgierigheid. Zelf noemt ze haar parcours een aaneenschakeling van interessante omwegen die daarom geen tijdverlies betekenen. Wat onderweg mee in de bagage mag, blijkt achteraf telkens weer een onderdeel van een plan dat er altijd al was. Alles wordt zorgvuldig geklasseerd en opgeborgen. De gedisciplineerde, harde werker laat niets ongebruikt verstoffen.
Kunstenaarschap wordt pas interessant wanneer je falen toelaat, prent ze haar studenten in als docent literair schrijven aan het RITCS. Die blik verbindt ze met gender, een belangrijk thema in haar leven en werk. Mannen krijgen ruimte om grandioos te mislukken, vrouwen veel minder. Wat dat voor hen betekent in kunst, literatuur en geschiedenis brengt ze onder de aandacht via literair-artistieke projecten die onderzoeken hoe intelligente, succesvolle vrouwen toch nooit de canon haalden. Zelf lijkt Gaea Schoeters vastbesloten om dat wel te doen.
De kameleonvraagstaart
Wat betekent wendbaarheid voor jou?
“Het is de basis van alles wat ik doe. Ik probeer het midden aan te houden tussen richting en openheid. In de verte is er altijd wel iets waar ik naartoe wil, maar via welke weg dat gebeurt, laat ik afhangen van wat er onderweg op me afkomt. Je moet Engeland in gedachten houden, maar je zwemt via de route die zich aandient, zeg ik maar.”
Welke gewoonte of overtuiging heb je de voorbije jaren bewust losgelaten?
“Frustratie, boosheid, ongeduld, blijven focussen op wat niet lukt of niet eerlijk is. Ik kan slecht tegen onrecht. Een goede eigenschap, maar ook een vermoeiende. Wanneer je niet gezien wordt, frustreert dat. Ik heb geleerd dat dat vooral negatieve energie is. Het levert weinig op. Ook met nieuws en sociale media ga ik bewuster om. Ik beantwoord wel al mijn mails, ook goed geformuleerde haatmail. Soms ontstaat er een gesprek, heel soms komt er iets positiefs uit.”
Welke eigenschap bewonder je het meest in mensen die in chaos overeind blijven?
“Dat sommige mensen chaos niet als bedreigend ervaren, maar als iets verrijkends. Mijn motorreismaatje is zo iemand. Zelf ben ik heel gestructureerd. Ik raak niet snel in paniek, maar mijn reflex is wel om chaos te willen ordenen. Mijn reisgezel kan chaos gewoon omarmen als een natuurlijke staat.”
Welk talent dat je niet bezit, had je graag gehad?
“Ik had graag zelf een instrument bespeeld. Om de muziek zelf, maar ook de focus vind ik prachtig. Bij beroepsmuzikanten zie ik zoveel concentratie, detail, metier en kunde. Zang raakt me nog het meest. Het ontstaat zonder instrument in een lichaam en het bereikt rechtstreeks een ander lichaam. Er zit niets tussen zender en ontvanger in.”
Wat is de meest onconventionele beslissing die je nam en die achteraf goed uitpakte?
“Voor zeven maanden vertrekken met de motor. Die reis in 2007 bracht me een groter besef bij van de relativiteit van het Westerse denken, van sociale verhoudingen en privilege. Er kwam ook een boek van (Meisjes, Moslims en Motoren, wdh). Maar ook het praktische inzicht dat je gewoon kan vertrekken, al zeggen de spelregels van niet. Het gaf me moed om vaker van het pad af te wijken. Zoals het slecht gekozen tijdstip van mijn laatste motorreis, ondanks het protest van mijn uitgever. De eerste keer is zoiets eng, maar je overtuiging dat het op een of andere manier wel weer goedkomt, groeit telkens een beetje. Als queer moest ik al heel jong van het gebaande pad af. Welke relatievorm kies je, wil je kinderen, hoe richt je je leven in? Ik moest het allemaal zelf bedenken. Nu zie ik dat als een cadeau, al voelde het niet zo toen ik vijftien was.”
Hoe kom je tot je beste ideeën?
“Ik vind alles interessant en dat is tegelijk een voor- en een nadeel. Ideeën ontstaan uit losse impulsen, maar niet elke impuls wordt een idee. Daar heb je ruimte voor nodig, resonantieruimte. Lege tijd. Door het raam kijken. Wandelen. De was ophangen, al wordt dat bijna te actief als het een complex wasje is. Leegte is essentieel, maar moeilijk verdedigbaar. We zijn die ruimte bijna volledig kwijt, ze wordt zelfs vaak afgestraft.”
Welke vorm van creativiteit wordt onderschat?
“Welke niet? Bijna elke vorm van creativiteit wordt onderschat omdat we zo hard naar rendabiliteit kijken. We vragen meteen naar het doel, maar daardoor gaat veel interessants verloren. Dat geldt voor fundamenteel onderzoek net zo goed als voor de kunsten. Daarom is het ook jammer dat de waarde dat de extra skills en soft skills die je ontwikkelt in het deeltijds kunstonderwijs zo worden miskend.”
Is er een discipline die je nodig hebt, maar waarmee je worstelt?
“Misschien de discipline om minder gedisciplineerd te zijn. Ik dwing mezelf vaak tot optimaal presteren. Het zou soms interessant zijn om beter uit te kiezen wat écht perfect moet zijn. Ik wil ook dringend nee leren zeggen. Ik vind dat moeilijk, omdat je nooit weet of ergens toch niet een interessante kant aan zit. Mijn basishouding blijft mijn nieuwsgierigheid. Je weet nooit wat iets je zal bijbrengen. Een lezing in een kleine gemeente wordt vaak gezien als oninteressant, tot je er alweer een interessant verhaal oppikt.”
Wat is voor jou het verschil tussen koppig zijn en volhardend blijven?
“Volharding heeft te maken met een projectie in de toekomst. Je weet waar je naartoe wil. Koppig zijn is voor mij star één weg willen nemen. Probeer daarom je richting vast te houden, maar niet het traject. Zie ook de eerste vraag: ik wil weten wat ik ongeveer wil bereiken, maar de manier waarop laat ik open.”
Wat is jouw grootste succes, en welke prijs heb je daarvoor betaald?
“Dat mijn boek Trofee in Duitsland een bestseller werd en elders breed vertaald raakte, is binnen een carrière zichtbaar een succes. Maar dat net dit boek doorpakt en andere niet, is een combinatie van veel factoren. Op de meeste heb je weinig invloed. Echt succes is wanneer wat ik maakte resoneert, dat iemands perspectief erdoor verschuift. De prijs daarvoor is persoonlijk. Ik werk de laatste jaren ongeveer zestien uur per dag, zeven dagen op zeven. Ik probeer vriendschappen en relaties te cultiveren, maar sociaal betaalde ik het cash.”
Wat is je huidige gemoedstoestand?
“Moe maar tevreden.”
Welke rol speelt toeval bij succes?
“Een grote rol, maar laat ik even doorgaan over succes. Dat zie ik als een tool. Het maakt dingen mogelijk die anders niet zouden kunnen. Voor de rest is het leuk maar erg relatief als het langskomt. Ik vind het trouwens interessant hoe verschillend mensen omgaan met winnen en niet winnen. Als je een literaire prijs niet wint, ligt het aan de jury, aan de tijdgeest, aan wat op dat moment belangrijk wordt gevonden. Als je wel wint, is dat dankzij je fantastische werk – terwijl het in beide gevallen even relatief is.”
Wat was jouw meest leerrijke tegenslag?
“Ik schreef ooit een boek dat ik na drie jaar integraal in de vuilnisbak heb gegooid. Dat was hard, maar het veranderde mijn werkproces. Ik heb eruit geleerd waar je beter over nadenkt vóór je aan een boek begint. Ook moeilijke samenwerkingen waren leerzaam. Je leert met wie je wil samenwerken, hoe je mensen kiest, wat belangrijk is in samenwerking, hoe je met elkaar omgaat. Dat zijn allemaal leerprocessen.”
Wat helpt jou om niet te verharden of te verzuren?
“Waardering, daar moeten we eerlijk over zijn. Gul zijn voor collega’s is makkelijk wanneer het je goed gaat. Moeilijker wordt het wanneer succes uitblijft. We denken altijd dat we anderen veel gunnen, maar omgaan met frustratie is een van de moeilijkste dingen.”
Waar twijfel je ondanks al je ervaring nog fundamenteel aan?
“Iedereen die echt maker is en niet op veilig speelt, twijfelt telkens weer. Als ik dat niet meer doe, is het dringend tijd voor iets anders. Want dan zit ik op té veilig terrein, terwijl je je enkel daarbuiten verder ontwikkelt.”
Welke kwetsbaarheid mag vaker zichtbaar zijn?
“Hoe pijnlijk kritiek kan zijn. Over slechte recensies, gemiste prijzen of afwijzing wordt wel eens licht gegaan. Trek het je niet aan. Maar als we eerlijk zijn, vinden we zoiets allemaal erg. Wat je maakt, staat dicht bij wie je bent en dan komt kritiek hard binnen. Het is altijd persoonlijk.”
Welk aspect van je persoonlijkheid probeer je te temperen?
“Van nature ben ik heftig, maar ik reageer zo omdat ik dingen belangrijk vind. Ik heb ook geleerd dat explosief reageren zeker als vrouw niet altijd sociaal wenselijk is. Soms werkt rustig en genuanceerd gewoon beter. Al zijn er dingen die het waard zijn om echt heel kwaad over te worden.”
Wat zie je als jouw levenswerk?
“Ik kreeg al vroeg het gevoel dat alles wat ik schrijf deel uitmaakt van een oeuvre. Alle boeken en teksten staan niet op zichzelf, het is een optelsom van de goede dingen, de minder goede, de mislukkingen en de experimenten.”
Wie is je favoriete historische personage?
“Misschien eerder een fictief personage en dan kies ik voor Orlando, het hoofdpersonage uit het gelijknamige boek van Virginia Woolf. Omdat hij/zij verschillende plaatsen, rollen, functies en levens uitprobeert. Hij/zij is een soort shapeshifter, een personage dat fysiek kan transformeren in een andere vorm.”
Wie vergeef je wat nooit?
“Professioneel heb ik geen last van rancune, daarvoor vind ik het misschien weer niet belangrijk genoeg. Alles gaat voorbij en rond elk conflict is een omweg. Het is wel interessant om te onderzoeken wat er na een kwetsuur of een conflict nog blijft functioneren. Blijft er nog iets over van de relatie dat de moeite waard is? Historisch en politiek ligt het anders. Daar zijn zeker mensen over wie je kunt stellen dat wat ze doen of deden onvergeeflijk is.”
Welke vraag zouden leiders zichzelf vaker moeten stellen?
“Wie was ik toen ik twintig was, en hoe ben ik zo ver afgedwaald van wat en waarin ik toen geloofde?”
Welk boek, lied of kunstwerk is jouw kompas?
“Ik ben wat dat betreft een ontrouwe minnaar, maar het werk van de jonge Jeanette Winterson komt zeker in aanmerking. Omdat zij in haar werk bewust een dialoog aangaat met de canon en soort doorlopend gesprek voert met de geschiedenis, met alles wat voor ons kwam en na ons zal komen. Het ontkracht het idee dat je zelf als kunstenaar kan zien als een los en geniaal element dat met niets of niemand verbonden is.”
Wat zou je je twintigjarige zelf willen vertellen?
“Vijftig worden vind ik een aangenamere levensfase dan twintig zijn, toen alles nog bewezen moest worden en ik veel druk ervoer. Al wordt het korter nu en net daarom moet je alles doen wanneer het kan. Mijn jongere zelf zou ik aanraden: doe eens rustig. Maar tegelijk ook: doe het nu. Wacht niet te lang en hou een stuk van die overmoed vast. En probeer wat empathisch te zijn voor de mensen die je omverloopt.”
Hoe wil je herinnerd worden?
“Liefdevol.
