Leen Maes kon vijf jaar geleden al genieten van haar pensioen maar “dat had voor geen meter gewerkt”, lacht ze hartelijk. Dus staat ze ook dit jaar weer voor de klas als docent Vlaamse Gebarentaal (VGT). Verder assisteert ze als gebarentolk dove mensen tijdens contacten in verschillende settings. “Gebarentaal is een prachtige taal, een soort choreografie waar je je hart en ziel inlegt.”

“Mijn leven zag er in de jaren negentig helemaal anders uit”, zegt ze. “Ik runde met succes een eigen lederwarenzaak. Tot er op een dag een zwaar slechthorende dame mijn winkel binnenstapte en vaste klant werd. Mijn personeel begreep haar totaal niet maar met wat geduld en moeite slaagde ik er wel in om haar te helpen. Op dat moment ging er voor mij een wereld open en ben ik op zoek gegaan naar een opleiding waar ik Gebarentaal zou kunnen leren.”

Veelzijdig

“Twee jaar lang volgde ik plichtsgetrouw een vrije cursus bij Fevlado, het huidige Doof Vlaanderen. Toen dat achter de rug was, had ik de smaak pas helemaal te pakken en wilde ik mij verder verdiepen. Ook voor mijn werk als zelfstandige werd het tijd om belangrijke beslissingen te nemen. Ik heb er niet zo lang over moeten nadenken en nam een radicale beslissing. Ik stopte volledig met mijn zaak en begon aan de officiële tolkopleiding. Het was de beste beslissing uit mijn carrière.”

“Als professioneel tolk moet je veelzijdig zijn. Ik werkte ook voor slechthorende mensen. Zij hebben vooral baat bij een schrijftolk. Het hielp dat ik ooit blind had leren typen maar ik wou nog sneller worden om de slechthorende mensen zoveel mogelijk informatie te kunnen geven. Ik had gehoord van een typmachine die geen letters maar lettergrepen kon typen, waardoor je razendsnel kon tolken. Daarom leerde ik in Nederland met de ‘Velotype Pro’ werken.”

“Het is als vrijwillig schrijftolk dat ik uiteindelijk in het onderwijs verzeild ben, om dove en slechthorende anderstalige mensen Nederlands te leren. Dat beviel zo goed dat ik na één jaar docent ben geworden. Uiteindelijk heb ik ook de lerarenopleiding afgerond en trok ik nog naar de universiteit om de opleiding ‘Specifieke didactiek voor Nederlands voor anderstaligen’ te volgen. Toen er in Wolvertem een plek vrijkwam als docent Vlaamse Gebarentaal moest ik daar niet lang over nadenken. Ondertussen geef ik, naast mijn werk als tolk, al 16 jaar les. Maar het heeft nooit zo aangevoeld. Ik ben vooral heel dankbaar dat ik een schakeltje mag zijn bij de noodzakelijke interactie tussen mensen.”

Mooi!

“Gebarentaal is een volwaardige taal met een eigen grammatica en is, zoals elke taal, onderhevig aan evolutie. De handgebaren vormen maar een onderdeel van de zin. Tachtig procent van de taal wordt gevormd door lichaamstaal en mimiek. Dat maakt het zo boeiend. Iedereen heeft zijn eigen specifieke expressie en het vermogen om de taal zeer levendig te gebaren. Dat is meteen ook een van de redenen waarom ik dit zo graag doe: ik vind het mooi.”

Te veel werk, te weinig mensen

“Tolken en lesgeven is leuk maar het is fysiek en mentaal ook soms zwaar. Je maakt veel uren. Bovendien is er een schrijnend tekort aan docenten. Onze school heeft sinds februari een vacature openstaan via de VDAB. De vraag is vele malen groter dan het schaarse aanbod. Daardoor is het moeilijk om een extra docent te vinden. Ook de structurele organisatie van het tolkwerk is verre van optimaal. Als ik vanuit mijn woonplaats een uur in Brussel ga tolken ben ik, heen en terug twee uur reistijd kwijt. Samen ben ik dan 3 uur aan het werk voor die opdracht maar ik krijg slechts 1 tolkuur betaald. Om genoeg te kunnen verdienen moet je dus heel veel uren kloppen. In Nederland is dat veel beter geregeld.”

Geen job

“Ook al is het dus niet allemaal rozengeur en maneschijn, ik zou het heel moeilijk hebben om mijn werk vaarwel te moeten zeggen. Tot vorig jaar gaf ik vier avonden per week les, wat best pittig begon te worden. Vanaf schooljaar 26-27 wil ik dat dus herleiden tot twee avonden, … op voorwaarde dat we die nieuwe leerkracht vinden. Maar ineens volledig stoppen? Nee, dat kan ik niet. Als ik voor de klas sta en ik zie hoe enthousiast mijn cursisten de gebaren oppikken, dan laad ik helemaal op. Ik geef hen mijn energie maar ik krijg er driedubbel zoveel voor terug. Tolken en lesgeven is voor mij nooit een verplichting geweest, daarvoor valt het te goed samen met wie ik als mens ben. Ik heb van een hobby mijn werk kunnen maken. Mijn echtgenoot zegt weleens lachend dat ik nooit een job heb gehad; het is eerder pure passie. En ik denk dat hij gelijk heeft. Het bouwen van bruggen tussen de horende en de dove wereld, het wegnemen van die communicatieve isolatie, dat is mijn ultieme voldoening. Zolang mijn handen de gebaren vlot kunnen vormen en mijn lichaam het toelaat, blijf ik gepassioneerd verder doen.”